• strict warning: Non-static method view::load() should not be called statically in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/views.module on line 906.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter::options_validate() should be compatible with views_handler::options_validate($form, &$form_state) in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/handlers/views_handler_filter.inc on line 607.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter::options_submit() should be compatible with views_handler::options_submit($form, &$form_state) in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/handlers/views_handler_filter.inc on line 607.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_row::options_validate() should be compatible with views_plugin::options_validate(&$form, &$form_state) in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_row.inc on line 134.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_row::options_submit() should be compatible with views_plugin::options_submit(&$form, &$form_state) in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_row.inc on line 134.
  • strict warning: Non-static method view::load() should not be called statically in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/views.module on line 906.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/elletgr/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.

Πρασινίζοντας την Οικονομία σε περίοδο Κρίσης των Προϋπολογισμών. Μήπως η πράσινη φορολογική μεταρρύθμιση είναι η λύση;

Στις 15 Δεκεμβρίου 2010, μετά από πρόσκληση του Βέλγου Υπουργού Οικονομικών Didier Reynders, ο Γιάννης Παλιοκρασσάς- Αντιπρόεδρος της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, πρώην Επίτροπος ΕΕ και Υπουργός Οικονομικών- παρουσίασε στο Διεθνές Συμπόσιο για την Πράσινη Δημοσιονομική Μεταρρύθμιση και την Εξυγίανση των Προϋπολογισμών το θέμα: «Πρασινίζοντας την Οικονομία σε περίοδο Κρίσης των Προϋπολογισμών». Το Συνέδριο, το οποίο παρακολούθησαν 400 στελέχη του Δημοσίου, του επιχειρηματικού κόσμου και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, έκλεισε με εμπνευσμένη παρέμβαση της Επιτρόπου Κλιματικής Αλλαγής Connie Hidegaard. Τα όσα ακολουθούν αποτελούν μικρή περίληψη της παρουσίασης με κάποια προσαρμογή στα καθ’ ημάς.

1.Η Τριπλή Κρίση

      Η κρίση που περνάμε στην Ελλάδα δεν είναι κάτι ξεχωριστό. Αν και τα αίτιά της πάνε πίσω πολλές δεκαετίες,... τη σκανδάλη τράβηξε η οικονομική κρίση, που ξέσπασε το φθινόπωρο του 2008 στις ΗΠΑ, όταν έσπασαν οι φούσκες των χρυσοκάνθαρων του χρηματοπιστωτικού συστήματος και οι κυβερνήσεις έσπευσαν να στηρίξουν τις τράπεζες, με δημόσιο χρήμα. Λίγο μετά είχα πει σε μια παρουσίαση: «Ο κακοήθης όγκος είναι μεγαλύτερος από ότι νομίζομε. Τα άφθονα χρήματα που χύθηκαν στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τις επιχειρήσεις δεν διορθώνουν διαρθρωτικές ανεπάρκειες. Αλλά θα οδηγήσουν ασφαλώς σε δημοσιονομική κρίση το πολύ σε 2 χρόνια». Δυστυχώς η πρόβλεψή μου αποδείχθηκε ακριβής.
       Οι Κυβερνήσεις δεν έγιναν σοφότερες. Οι σημερινές πολιτικές τους για την αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης στην Ευρώπη είναι εξίσου κοντόφθαλμες. Γιατί δεν αντιμετωπίζουν τις δομικές ανεπάρκειες του τωρινού μοντέλου ανάπτυξης, όπως είναι η έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων ή η υπερφορολόγηση της εργασίας και η έμμεση επιδότηση της σπατάλης ενέργειας και φυσικών πόρων.
        Αντίθετα, τα διάφορα προγράμματα λιτότητας, που συνίστανται σε περικοπές μισθών και συντάξεων, καθώς και σε αυξήσεις του ΦΠΑ, επιφέρουν πτώση της κατανάλωσης, μείωση της ρευστότητας και αναπόφευκτα οδηγούν σε ύφεση. Έτσι μειώνεται η φορολογική βάση, αυξάνονται τα κίνητρα για φοροδιαφυγή και απομακρύνεται έτι περαιτέρω το όραμα της δημοσιονομικής εξυγίανσης. Τα πακέτα αυτών των μέτρων, χωρίς ίσως να υπάρχει πρόθεση, είναι αυτό-αναιρούμενα.
         Από την άλλη, γεννούν και κοινωνική κρίση, αφού η ανεργία διογκώνεται και μεγάλες ομάδες πληθυσμού μεταφέρονται κάτω από τα όρια της φτώχειας. Κατά τρόπο εξίσου αντιφατικό και εν ονόματι δήθεν της ανάπτυξης, οι κυβερνήσεις χαλαρώνουν τα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος, όπως το βιώνουμε και πρόσφατα στη χώρα μας. Έτσι έχομε μπει από καιρό σε τριπλή οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική κρίση, που στην παρούσα φάση της τουλάχιστο έχει και τον χαρακτήρα ενός φαύλου κύκλου.
        

2.Μήπως η πράσινη φορολογική μεταρρύθμιση είναι η λύση;

              Ο Υπουργός Περιβάλλοντος της Γερμανίας Klaus Töpfer, στα μέσα μια άλλης κρίσης το 1993, είχε πει στην διάσκεψη κορυφής των G-7 στην Φλωρεντία: «Όχι παρά την κρίση, αλλά ακριβώς λόγω της κρίσης πρέπει να εντείνουμε την περιβαλλοντική πολιτική». Αναφερόταν βέβαια στο γνωστό γεγονός ότι κάθε περιβαλλοντική δράση αυξάνει την παραγωγικότητα στην χρήση ενέργειας και φυσικών πόρων και επομένως την ανταγωνιστικότητα των χωρών που ασκούν ενεργή περιβαλλοντική πολιτική. Ειδικότερα, οι πράσινοι φόροι, αποτελούν το ισχυρότερο διπλό όπλο περιβαλλοντικής προστασίας και, ταυτόχρονα, δημοσιονομικής εξυγίανσης που γνωρίζω. Οι λόγοι είναι απλοί: 

•       Πρώτον, δρουν με την αλλαγή των σχετικών τιμών, μέσω και όχι κόντρα στην αγορά, προκαλώντας πολύ γρήγορη μεταβολή στα καταναλωτικά και παραγωγικά πρότυπα προς την κατεύθυνση της αειφορίας.
•      Δεύτερον, αντίθετα με τα σημερινά πακέτα μέτρων, αντιμετωπίζουν τόσο τα διαρθρωτικά όσο και τα συγκυριακά προβλήματα και οδηγούν σε διαρθρωτική εξυγίανση του κοινωνικοοικονομικού μοντέλου.
•      Τρίτον, είναι κοινωνικά πιο αποδεκτοί αφού όχι μόνο μας προστατεύουν από το φάσμα της κλιματικής αλλαγής, αλλά προωθούν και την δίκαιη κατανομή των πόρων μεταξύ των λαών και των σημερινών και μελλοντικών γενεών, χωρίς να έχουν τη σκληρότητα των απότομων περικοπών του εισοδήματος των εργαζομένων.

3.Η μορφή και τα κριτήρια των πράσινων φόρων

             Είναι πλέον κοινά αποδεκτό ότι οι φόροι είναι ένα μέσο ανακατανομής του πλούτου ανάμεσα στις διάφορες εισοδηματικές ομάδες. Οι πράσινοι φόροι αποτελούν μέσο ανακατανομής του φυσικού πλούτου ανάμεσα στους λαούς, σήμερα, και ανάμεσα στις τωρινές και μελλοντικές γενεές διαχρονικά. Διαφυλάσσουν σπάνιους φυσικούς πόρους για τα παιδιά και τα εγγόνια μας και συγχρόνως προστατεύουν τη ζωή στον πλανήτη μας έναντι της κλιματικής αλλαγής.
              Η βασική τους αρχή είναι η ένταξη του περιβαλλοντικού και κοινωνικού κόστους στις τιμές και άρα η ώθηση καταναλωτών και παραγωγών προς καλύτερες επιλογές, που περιορίζουν τη σπατάλη φυσικών πόρων και αποφεύγουν προϊόντα και δράσεις επιζήμιες για το περιβάλλον. Οι πράσινοι φόροι επιβάλλονται σε αγαθά και υπηρεσίες που συνήθως ανήκουν σε μια από τις ακόλουθες τέσσερις ομάδες:
i.    Ορυκτά καύσιμα και ενέργεια. (π.χ. πετρέλαιο, άνθρακας, φυσικό αέριο, ηλεκτρισμός που παράγεται από αυτά).
ii.    Άλλοι φυσικοί πόροι ή επιβλαβείς για το περιβάλλον ουσίες, όπως λατομικά προϊόντα, νερό, αγρό-χημικά, πλαστικά συσκευασίας.
iii.    Μέσα μεταφοράς, όπως τα γνωστά τέλη ταξινόμησης και κυκλοφορίας, διόδια για την είσοδο σε ζώνες κυκλοφοριακής συμφόρησης.
iv.    Εκπομπές αερίων ρύπων, υγρά ή στερεά απόβλητα, ή άλλες μορφές ρύπανσης.
        Οι πράσινοι φόροι στην πλειοψηφία τους είναι έμμεσοι φόροι κατανάλωσης και παραγωγής, που συνήθως κλιμακώνονται ανάλογα με την ποσότητα κατανάλωσης έτσι ώστε να αποκτούν τον χαρακτήρα προοδευτικής φορολογίας. Υπάρχουν και εδώ αφορολόγητα όρια, για τις μικρές καταναλώσεις. Φυσικά, εξαιρείται η ενέργεια από ΑΠΕ.
         Η πράσινη φορολογική μεταρρύθμιση συνίσταται στην επιβολή, μετά από μελέτη, ενός πακέτου πράσινων φόρων ύψους τουλάχιστον ίσου προς το 10% των φορολογικών εσόδων, που ανακυκλώνονται συνήθως στα Ταμεία κοινωνικής ασφάλισης, προκειμένου να μειωθεί το ύψος των κοινωνικών εισφορών, ή διατίθενται- σπανιότερα – για την μείωση του φόρου εισοδήματος. Έτσι η καθαρή φορολογική επιβάρυνση είναι μηδενική. Απλώς μετατίθεται φορολογικό βάρος από την εργασία στην χρήση και την κατάχρηση (ρύπανση) φυσικών πόρων.
         Είναι προφανές ότι αυτές οι ριζικές μεταβολές, οδηγούν σε μείωση του εργατικού κόστους και άμεση αύξηση τόσο της ανταγωνιστικότητας όσο και της απασχόλησης. Μεσοπρόθεσμα, τα «σήματα» που στέλνει η αγορά προς την επιχειρηματικότητα και την τεχνολογία οδηγούν σε ανάπτυξη τόσο νέων πράσινων τεχνολογιών όσο και ολόκληρης σειράς πράσινων βιομηχανιών, που εκτός από τις γνωστές βιομηχανίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) περιλαμβάνουν την βιοτεχνολογία, βιοκλιματικές κατασκευές, μονώσεων, περιβαλλοντικών οχημάτων, πράσινων ψυκτικών και ενεργειακών συσκευών, αντλιών και άλλων.
         Στα τελευταία 20 χρόνια έχει συσσωρευτεί πλούτος εμπειρίας σ’ αυτό τον τομέα, σε 10 και πλέον από τις πιο αναπτυγμένες χώρες της ΕΕ. Η εμπειρία αυτή έχει μελετηθεί σε έκταση και βάθος και έχουν κατασκευαστεί αξιόπιστα μοντέλα πρόβλεψης των αποτελεσμάτων. Όλα αυτά τεκμηριώνουν τις εξελίξεις που προαναφέρθηκαν και οι οποίες παρουσιάζουν πολλαπλά οφέλη:

i. Πρώτον, αύξηση της παραγωγικότητας στην παραγωγή και διανομή αγαθών και υπηρεσιών.

ii. Δεύτερον, αύξηση της ανταγωνιστικότητας και των εξαγωγών.

iii. Τρίτο, αύξηση του εισοδήματος (ΑΕΠ) και

iv. Τέταρτο, της απασχόλησης. Σε κάθε περίπτωση έχομε το πρόσθετο αποτέλεσμα μιας καλύτερης ποιότητας ζωής και ριζικής αντιμετώπισης της δεινής απειλής της κλιματικής αλλαγής.

4.Οι πράσινοι φόροι ως μέσα δημοσιονομικής εξυγίανσης

               Τα πλεονεκτήματα των πράσινων φόρων, από αυτή την σκοπιά, συνοψίζονται στη φράση: Εύκολοι και φθηνοί στην είσπραξη, γρήγοροι σε αποτέλεσμα και δύσκολοι στη φοροδιαφυγή. Είναι εύκολοι γιατί υπολογίζονται στο βάρος ή την αξία της κατανάλωσης και δεν απαιτούν πολύπλοκους προσδιορισμούς ή ελέγχους, όπως π.χ. ο φόρος εισοδήματος, ή περιουσίας που το εισπρακτικό κόστος τους φτάνει το 10%. Φέρνουν άμεσο αποτέλεσμα, π.χ. μείωση της σπατάλης, όπως εξηγήσαμε. Και για τους ίδιους λόγους δεν σηκώνουν εύκολη φοροδιαφυγή.
               Επιπλέον, δεν μειώνουν το εισόδημα των εργαζομένων και συνταξιούχων κατά τον άμεσο τρόπο των περικοπών μισθών και συντάξεων, γιατί οδηγούν αυτόματα σε εξοικονόμηση των ειδών που φορολογούνται. Και παρόλο ότι έχουν και αυτοί πληθωριστικές επιπτώσεις, δεν συγκρίνονται με την αλυσιδωτή επίδραση της αύξησης του ΦΠΑ στις τιμές. Όταν όλα ληφθούν υπόψη, ακόμη και η ψυχολογία, οι μακρο-οικονομικές επιπτώσεις τους για πρόκληση ύφεσης είναι πολύ περιορισμένες σε σύγκριση με τα σημερινά πακέτα λιτότητας. Μεταξύ άλλων δεν σημειώνουν την φορολογική βάση κατά την ίδια έκταση.
               Αντιθέτως με την αύξηση της ανταγωνιστικότητας που προκαλούν, οδηγούν πολύ γρήγορα σε ανάκαμψη της κατανάλωσης και της παραγωγής, αφού ενισχύουν τις εξαγωγικές επιδόσεις. Έτσι, αντί για μείωση, έχομε αύξηση της φορολογικής βάσης και οριστική εξάλειψη των ελλειμμάτων. Μεσοπρόθεσμα δε, μας βγάζουν από το απαρχαιωμένο σημερινό μοντέλο της καταναλωτικής κοινωνίας και οδηγούν προς την κατεύθυνση του νέου μοντέλου αειφορίας, με κύρια χαρακτηριστικά την «οικονομία χαμηλού χαρακτήρα» και την κοινωνία του μέτρου. Αυτό κατά την άποψή μου είναι και το μεγαλύτερο κέρδος.
               Υπάρχει όμως και μια «μεταβατική διάταξη» του άρθρου. Η άρση των ελλειμμάτων είναι επείγουσα υπόθεση. Επομένως η πράσινη φορολογική μεταρρύθμιση μπορεί να ξεκινήσει στην Ελλάδα με ένα ετεροχρονισμό του δεύτερου σκέλους της. Μπορεί να ξεκινήσει με την αύξηση των υφιστάμενων περιβαλλοντικών φόρων και την επιβολή των νέων, που δεν χρειάζονται πολλή προετοιμασία (π.χ. ειδικό τέλος στην εκτός σχεδίου δόμηση, φόρο στις πλαστικές σακούλες και μπουκάλια) και κατάργηση των κρυφών επιδοτήσεων (φόρο στο λιγνίτη). Μετά μπορεί να προχωρήσει με φόρους όπως τα διόδια για την είσοδο οχημάτων σε περιοχές κυκλοφοριακής συμφόρησης, που θέλουν μακρότερη προετοιμασία.
                Από την άλλη πλευρά, ενόψει της επείγουσας ανάγκης εσόδων, η ανακύκλωση των εσόδων από πράσινους φόρους προς τα Ταμεία, μπορεί να αρχίσει σε μικρότερη κλίμακα και να κλιμακώνεται μέχρι να φτάσει το προβλεπόμενο ύψος της σε μια πενταετία. Αυτό επιτρέπει όμως την έναρξη της μείωσης των κοινωνικών εισφορών σε κάποια έκταση, από την αρχή της πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισης.
                 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, έχει υποβάλλει και στην παρούσα, όπως και στην προηγούμενη Κυβέρνηση, λεπτομερή Μελέτη-Πρόταση για μια περιβαλλοντική φορολογική μεταρρύθμιση, η οποία- όπως αναλύσαμε- εκτός από τα προφανή μεσο-μακροπρόθεσμα οφέλη, έχει και το άμεσο πλεονέκτημα επίλυσης της δημοσιονομικής κρίσης. 

Του Γιάννη Παλαιοκρασσά.

Contact us
Elliniki Etaireia Building
Come to our historic building

28 Tripodon str, Plaka

PC: 10558
tel: 210 3225245 / 210 3226693
fax: 210 3225240
email: elet@ellinikietairia.gr
Photographs
Map of Actions
Facebook
Elliniki Etaireia © 2013
Contact us | Become a friend
Javascript is required to view this map.